Czy strażak może poświęcić życie podopiecznego? Kluczowe pytanie na patent strzelecki!

Czy strażak może poświęcić życie podopiecznego, jeśli w ten sposób ocali innych?

To jedno z trudniejszych pytań na egzaminie na patent strzelecki, dotyczące stanu wyższej konieczności. Wariant testowy przewiduje trzy odpowiedzi: A) Tak, jeśli ocali więcej osób, B) Tylko za zgodą przełożonego, C) Nie, bo ma obowiązek chronić to dobro nawet kosztem własnego życia. Prawidłowa odpowiedź to C.

Dlaczego odpowiedź C jest prawidłowa?

Zgodnie z art. 26 § 4 Kodeksu karnego, przepisów o stanie wyższej konieczności (art. 26 § 1 i 2 k.k.) nie stosuje się, jeżeli sprawca poświęca dobro, które ma szczególny obowiązek chronić, nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste. Strażak odpowiedzialny za ewakuację podopiecznego z pożaru ma taki szczególny prawny obowiązek – wynika on z jego funkcji i przypisanych mu zadań ratowniczych. Dlatego nie może powołać się na stan wyższej konieczności, by uzasadnić poświęcenie życia osoby powierzonej jego opiece, nawet gdyby w ten sposób udało się ocalić więcej ludzi.

Na czym polega mechanizm wyłączenia kontratypu?

Stan wyższej konieczności co do zasady pozwala poświęcić dobro mniej cenne w celu ratowania dobra ważniejszego lub większej liczby dóbr. Jest to jednak kontratyp, który przestaje działać wobec osób mających szczególny obowiązek ochrony konkretnego dobra – niezależnie od tego, jak korzystny bilansowo byłby wynik poświęcenia. Ustawodawca uznał, że osoby pełniące takie funkcje (m.in. strażacy, ratownicy, żołnierze w określonych sytuacjach) muszą ponosić większe ryzyko osobiste właśnie ze względu na charakter powierzonych im obowiązków.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

• Odpowiedź A stosuje czystą kalkulację „więcej uratowanych = uzasadnione poświęcenie” – to zasada ogólna stanu wyższej konieczności, która nie obowiązuje wobec osoby ze szczególnym obowiązkiem ochrony konkretnego dobra.
• Odpowiedź B sugeruje, że wystarczy zgoda przełożonego – tymczasem wyłączenie kontratypu wynika wprost z ustawy i nie zależy od decyzji przełożonego.

Kluczowe do zapamiętania na egzamin

• Podstawa prawna: art. 26 § 4 Kodeksu karnego – wyłączenie stanu wyższej konieczności wobec osób ze szczególnym obowiązkiem ochrony danego dobra.
• Strażak, lekarz, ratownik czy żołnierz w ramach swoich obowiązków nie mogą poświęcić chronionego dobra nawet w celu ratowania większej liczby osób.
• Zgoda przełożonego nie ma tu znaczenia prawnego – zakaz wynika bezpośrednio z ustawy.